Bài 49

Đặc trưng của hệ sinh thái tự nhiên là có khả năng tự điều chỉnh cân bằng, nó có thể phục hồi để trở về trạng thái ban đầu. Đặc trưng này được coi là khả năng thích nghi của hệ sinh thái.
Có $2$ cơ chế chính để hệ sinh thái thực hiện chức năng tự lập cân bằng.
* Sự tăng dân số học: là hậu quả của quá trình kiểm soát số lượng cá thể hoặc sinh thái của các quần thể ở các bậc dinh dưỡng khác nhau và được thực hiện bởi các nhân tố sinh thái phụ thuộc mật độ. Nhờ cơ chế sinh học, dân số học nên hệ thống sinh thái mới có tính đa dạng.
* Sự tự lập cân bằng thông qua sinh địa hóa học: là hậu quả của quá trình phục hồi hàm lượng các chất dinh dưỡng có ở hệ sinh thái để trở về mức độ ban đầu sau mỗi lần bị ảnh hưởng.
Hai cơ chế tự thiết lập cân bằng của hệ sinh thái chỉ có thể thực hiện được trong một thời gian nhất định. Nếu cường độ tác động trên một mức độ nào đó thì hệ sinh thái không thể tự lập cân bằng được và hậu quả cuối cùng là hệ sinh thái bị hủy diệt.
Chu trình vật chất của hệ sinh thái có $3$ quá trình vận động cơ bản: tạo thành, tích tụ và phân hủy. Các quá trình này có quan hệ qua lại mật thiết với nhau, chính đặc tính của các mối quan hệ đó quyết định khả năng tạo ra chất sống, chiều hướng phát triển của hệ sinh thái, sự làm giàu lên hay nghèo đi các sản phẩm sinh vật.
Sự chuyển hóa vật chất trong hệ sinh thái có liên quan chặt chẽ với sự chuyển hóa năng lượng trong hệ đó. Tìm hiểu sự chuyển hóa năng lượng trong các hệ sinh thái, ta sẽ thấy được xu hướng phát triển của từng hệ sinh thái có liên quan.