$1$. Tuy tính cảm ứng là thuộc tính chung và đặc trưng cho mọi sinh vật, nhưng hình thức cảm ứng của thực vật khác động vật, giữa các động vật đơn bào và các động vật đa bào cũng có sự khác nhau.
a) Cảm ứng ở thực vật diễn ra chậm và thường biểu hiện bằng các cử động sinh trưởng dinh dưỡng nghĩa là thân luôn vươn lên cao và hướng về phía ánh sáng (hướng đất âm và hướng sáng của thân) đảm bảo cho lá tiếp nhận được nhiều ánh sáng cần cho quá trình quang hợp, ngược lại rễ thì đâm sâu xuống đất (hướng đất hương) và hướng về đất ẩm, nguồn nước (hướng nước), hướng về phía giàu chất dinh dưỡng (hướng hóa) là nguồn phân đạm, phân lân, phân kali...
Ánh sáng và nhiệt độ cũng là tác nhân gây nên phản ứng mở, khép các cánh hoa (nở hoa), hoặc phản ứng cụp lá về chiều của những cây thuộc họ Đậu. Đó là các cử động trương nước.
Hiện tượng cụp lá cũng xảy ra ở cây trinh nữ. Cử động khép lá của cây bắt ruồi xảy ra khi có những tác động cơ học là những phản ứng xảy ra nhanh hơn cử động sinh trưởng và cử động trương nước nêu trên.
b) Cảm ứng ở động vật đơn bào diễn ra nhanh hơn, khác với thực vật là chúng có khả năng di động nhờ sự chuyển động của chất nguyên sinh, cử động của lông bơi để tới gần những kích thích có lợi và tránh xa những kích thích có hại. Tính cảm ứng thuộc loại này còn được gọi là tính ứng động và phân ra: ứng động dương khi sự di chuyển tới gần nguồn kích thích và ứng động âm khi chúng di động để tránh xa tác nhân kích thích.
c) Cảm ứng ở động vật đa bào:
- Ở động vật đa bào bậc thấp như bọt biển chưa có hệ thần kinh. Từ ruột khoang bắt đầu xuất hiện tổ chức thần kinh lưới. Sự phản ứng của cơ thể ngày càng linh hoạt, chính xác, có liên quan đến mức độ tiến hóa của tổ chức thần kinh, cũng đồng thời là mức độ tiến hóa của tổ chức cơ thể.
- Ở động vật có hệ thần kinh mạng luới, kích thích ở bất kì điểm nào của cơ thể cũng có phản ứng toàn thân nên chưa chính xác.
- Ở động vật có dạng thần kinh chuỗi (giun, sán): phản ứng đã có tính chất định khu, nhưng cũng chưa thật chính xác.
- Ở động vật có dạng thần kinh hạch (thân mềm, giáp xác, sâu bọ): phản ứng phức tạp và chính xác hơn vì đã có sự phân hóa trong tổ chức thần kinh.
- Ở động vật có dạng thần kinh ống (tất cả các động vật thuộc ngành có dây sống), đã có sự phân hóa rõ ràng bộ phận tiếp nhận kích thích, bộ phận phân tích các kích thích để có hình thức trả lời thích hợp bằng cơ chế phản xạ. Bên cạnh các phản xạ bẩm sinh là những phản xạ không điều kiện, trong quá trình sống của động vật còn hình thành những phản xạ mới, những phản xạ có điều kiện. Những phản xạ này rất linh hoạt, dễ thay đổi, mất đi khi không còn thích hợp với điều kiện sống mới nữa để thay thế bằng các phản xạ mới được hình thành.
$2$. Qua so sánh các hình thức cảm ứng ở thực vật, động vật đơn bào và động vật đa bào thì cảm ứng là một trong những đặc trưng quan trọng của các sinh vật, đảm bảo cho cơ thể thích nghi với mọi tác động của môi trường để tồn tại và phát triển, tuy nhiên cũng thấy rõ giữa chúng có sự khác nhau trong các hình thức cảm ứng:
- Ở thực vật và động vật đơn bào: sự phản ứng đối với các kích thích chậm và thiếu chính xác vì chưa có cơ quan chuyên trách.
- Ở động vật đa đa bào: xuất hiện cơ quan chuyên trách cảm ứng là hệ thần kinh, nhưng mức độ linh hoạt và tính chính xác trong phản ứng của cơ thể với những tác động của môi trường là tùy thuộc vào mức độ tiến hóa của hệ thần kinh.
Càng lên cao trên thang tiến hóa, cấu tạo cơ thể càng phân hóa, tổ chức thần kinh càng hoàn thiện thì cách phản ứng của cơ thể đối với những thay đổi của điều kiện sống trong môi trường ngày càng linh hoạt và chính xác, đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển của cơ thể ngày càng tốt hơn.